Lang Manman Nou !

Rezime

Tab wonn syantifik sa a te reyini Dr. Job Silver, Dr. Moles Paul, Dr. Charles Tardieu ak Pwofesè Robert Berrouët-Oriol, ansanm ak 113 patisipan sou platfòm Zoom, pami yo edikatè, chèchè, lengwis ak lòt aktè nan mond akademik la. Rankont la te gen pou objektif reflechi sou plas kreyòl ayisyen nan rechèch syantifik, nan ansèyman ak nan amenajman lengwistik an Ayiti, pandan li te prezante kèk inisyativ ki vize ranfòse itilizasyon kreyòl nan domèn syans, edikasyon ak tradiksyon.

Nan ouvèti sesyon an, Dr. Charles Tardieu te mete aksan sou enpòtans refleksyon syantifik sou kestyon bilengwis kreyòl-franse nan sosyete ayisyen an. Li te raple ke rankont la antre nan kad koleksyon « Amenajeman lengwistik » Éditions Zémès, ki vize ankouraje diskisyon akademik sou itilizasyon de lang ofisyèl peyi a. Daprè li,

youn nan gwo defi sistèm edikatif ayisyen an se jwenn yon ekilib amoni ant kreyòl, ki se lang manman majorite popilasyon an, ak franse, ki gen yon plas enpòtan nan tradisyon enstitisyonèl ak edikatif peyi a.

Nan entèvansyon li, Pwofesè Robert Berrouët-Oriol te raple kontribisyon plizyè lengwis ayisyen enpòtan, tankou Pierre Vernet ak Pradel Pompilus, nan devlopman rechèch sou kreyòl ayisyen. Li te souliye tou wòl Fakilte Lengwistik Aplike (FLA) nan Inivèsite Leta Ayiti kòm prensipal enstitisyon akademik ki gen manda syantifik nan kestyon òganizasyon lang. FLA deja mete sou pye plizyè estrikti rechèch, tankou laboratwa LangSÉ ak GRESKA. Li te anonse tou pwojè pou kreye yon nouvo laboratwa ki konsantre sou tradiksyon, tradiktoloji ak didaktik lang, ak objektif pou ranfòse rechèch sou tradiksyon an kreyòl epi devlope zouti pedagojik pou ansèyman lang yo.

Dr. Moles Paul, fondatè ak responsab GRESKA, te prezante travay laboratwa sa a ki konsantre sou etid syantifik sou konstriksyon sans nan kreyòl ayisyen. Laboratwa a ankouraje patisipasyon etidyan metriz nan rechèch, epi li òganize konferans, jounen etid ak atelye syantifik pou ankouraje echanj konesans. Pami realizasyon li yo genyen piblikasyon yon liv kolektif sou konstriksyon sans nan tèks mizikal kreyòl yo, ki te pibliye nan Éditions Zémès an 2025.

Yon moman enpòtan nan rankont la se te prezantasyon rechèch doktora Dr. Job Silver sou kestyon tradiktoloji kreyòl ayisyen kòm lang sib. Rechèch sa a vize devlope yon fondasyon teyorik pou tradiksyon an kreyòl ayisyen. Daprè li, tradiksyon pa dwe wè kòm yon senp ranplasman mo yon lang pa mo yon lòt, men kòm yon pwosesis entèpretatif ak kominikatif ki mande analiz pwofon sou sans tèks sous la. Travay li pwopoze de apwòch konplemantè nan tradiksyon kreyòl la: leksikogenèz, ki konsiste nan kreye oswa adapte nouvo tèm pou eksprime konsèp syantifik, ak mouvman literè, ki mete aksan sou natiralite ak fluidite langaj la.

Diskisyon yo te mete an limyè kèk defi ki egziste toujou nan itilizasyon kreyòl nan ansèyman ak nan piblikasyon syantifik, sitou akoz kèk rezistans sosyal ak kiltirèl. Sepandan, inisyativ ki te prezante pandan rankont la montre klèman ke kreyòl kapab sèvi kòm yon lang refleksyon, eksplikasyon ak pwodiksyon konesans.

An konklizyon, tab wonn nan te pèmèt idantifye plizyè pèspektiv pou lavni, tankou kreyasyon yon laboratwa tradiktoloji nan FLA, devlopman yon pwogram fòmasyon nan didaktik kreyòl kòm lang manman, ak òganizasyon yon tab wonn nasyonal sou kestyon amenajman lengwistik an Ayiti. Rankont la te mete an valè efò chèchè ayisyen yo ap fè pou ranfòse estati kreyòl kòm lang konesans, lang kilti ak lang kominikasyon syantifik nan sosyete ayisyen an.